Pramlintide

Herkomst en structuur

Amyline, ook islet amyloid polypeptide (IAPP) genoemd, is een hormoon van 37 aminozuren dat de insulineproducerende bètacellen van de alvleesklier samen met insuline afgeven als er wordt gegeten. Bij diabetes type 1 en type 2 komen beide hormonen in kleinere hoeveelheden vrij. Als basis voor een geneesmiddel is humaan amyline lastig, omdat het gemakkelijk samenklontert tot amyloïde vezels: de afzettingen die bij diabetes type 2 in de eilandjes van Langerhans worden gevonden. Een laboratoriumstudie uit 1990 herleidde die neiging tot de posities 20 tot en met 29 van het molecuul en liet zien dat het overeenkomstige stuk van knaagdieramyline, met een proline op positie 28, geen vezels vormt.

Pramlintide, ontwikkeld door Amylin Pharmaceuticals, bouwt op die bevinding voort. Het is humaan amyline waarin de aminozuren op positie 25, 28 en 29 (alanine, serine en serine) zijn vervangen door proline, het aminozuur dat rattenamyline op alle drie die plaatsen heeft. Volgens het Amerikaanse label is het resultaat een in water oplosbaar peptide met brutoformule C171H267N51O53S2 en een molecuulmassa van 3949. Na een onderhuidse injectie bereikt 30 tot 40% de bloedbaan, en bij gezonde mensen is de halfwaardetijd ongeveer 48 minuten. Het belangrijkste afbraakproduct, waarvan het eerste aminozuur ontbreekt, is in laboratoriumtests nog steeds actief.

Amylin Pharmaceuticals, dat samen met Eli Lilly ook exenatide (Byetta) ontwikkelde, kreeg in 2005 voor beide middelen goedkeuring in de VS, met zes weken ertussen. Beide gingen later over naar AstraZeneca, dat ze inmiddels heeft opgegeven: op verzoek van het bedrijf trok de FDA in 2025 de goedkeuringen van exenatide in, en in hetzelfde jaar stopte het met de productie van Symlin. Anders dan de nieuwere amylinemiddelen heeft pramlintide geen vetzuurketen of andere verlenging van de halfwaardetijd. Daarom dekt elke injectie maar één maaltijd.

Hoe het werkt

Pramlintide bootst drie effecten van amyline na die het label uit studies bij mensen beschrijft. Het vertraagt de maaglediging, zodat glucose uit een maaltijd geleidelijker in het bloed komt. Het dempt de stijging van glucagon na de maaltijd, een hormoon dat de lever glucose laat afgeven en waarvan het teveel met insuline alleen niet wordt rechtgezet. En het werkt via de hersenen op de eetlust: in een buffettest verlaagde één injectie een uur voor de maaltijd de calorie-inname ten opzichte van placebo met ongeveer 21% bij diabetes type 1 en 23% bij diabetes type 2.

Op zichzelf veroorzaakt pramlintide volgens het label geen te lage bloedsuiker. Het risico ontstaat door de combinatie met maaltijdinsuline: ernstige hypoglykemie begint, als die optreedt, meestal binnen twee tot drie uur na een injectie. Daarom verlaagt het label de dosis maaltijdinsuline zodra pramlintide wordt gestart. In tests waarbij de bloedsuiker bewust werd verlaagd, verzwakte pramlintide de hormonale afweer van het lichaam tegen hypoglykemie niet, en merkten mensen hun klachten nog op bij een glucose van 45 mg/dl (2,5 mmol/l).

Omdat het effect maar enkele uren aanhoudt, werd pramlintide in de studies vóór elke hoofdmaaltijd gespoten, twee tot vier keer per dag, en altijd als aparte injectie: menging met insuline verandert de opname van beide.

Is pramlintide goedgekeurd?

In de VS werd het in 2005 goedgekeurd, maar AstraZeneca is inmiddels gestopt met de productie en levering. In de EU is het nooit toegelaten.

Pramlintide dat als onderzoekschemicalie wordt aangeboden, is geen Symlin. Het heeft nergens een handelsvergunning, wordt niet onder een geneesmiddelenvergunning gemaakt en mag niet bij mensen worden gebruikt. Onze shop verkoopt geen pramlintide.

• VS: de FDA keurde Symlin op 16 maart 2005 goed voor mensen met diabetes type 1 of type 2 die maaltijdinsuline gebruiken en ondanks optimale insulinebehandeling hun glucosedoelen niet halen, altijd naast insuline en nooit als enig middel. Het is niet goedgekeurd voor kinderen of voor gewichtsverlies. Voorgevulde pennen (SymlinPen 60 en 120) volgden in 2007. In oktober 2025 stopte AstraZeneca, dat de vergunning inmiddels houdt, met de productie en levering van SymlinPen in de VS, de enige vorm die nog over was, en meldde dat het niet om een terugroepactie ging. Drugs@FDA vermeldt alle Symlin-producten als 'discontinued', en er is geen generieke versie goedgekeurd.
• EU: Amylin Pharmaceuticals vroeg in mei 2001 een Europese handelsvergunning aan. In oktober 2002 concludeerde het bedrijf na overleg met het Europese comité voor geneesmiddelen (destijds het CPMP) dat er meer gegevens nodig waren; omdat de centrale procedure geen nieuwe gegevens toeliet in een lopende aanvraag, trok het de aanvraag in. Sindsdien is in de EU geen geneesmiddel met pramlintide toegelaten.
• Nederland: pramlintide is nooit geregistreerd. Het geneesmiddelenregister van het CBG bevat geen product ermee, en het Farmacotherapeutisch Kompas heeft er geen tekst over.
• Sport: pramlintide staat niet bij naam op de dopinglijst van WADA. Klasse S0 verbiedt stoffen zonder actuele goedkeuring voor therapeutisch gebruik bij de mens; de Engelse lijst noemt daarbij 'discontinued' middelen als voorbeeld, wat de Nederlandse vertaling van de Dopingautoriteit weergeeft als medicijnen waarvan de ontwikkeling is stopgezet. De FDA-goedkeuring van Symlin is niet ingetrokken, al wordt het product niet meer gemaakt, en we vonden geen uitspraak van WADA of de Dopingautoriteit over pramlintide zelf.

Wat het onderzoek laat zien

De goedkeuring berust op vijf langlopende placebogecontroleerde studies, drie bij diabetes type 1 en twee bij diabetes type 2 met insuline, plus een dosistitratiestudie bij diabetes type 1; in totaal kregen 2.333 mensen met type 1 en 1.852 met type 2 pramlintide in gecontroleerde studies. Om het effect van pramlintide zuiver te meten, werden de insulinedoses in de langlopende studies zo stabiel mogelijk gehouden. Latere studies testten het bij obesitas en in geautomatiseerde insulinesystemen. De belangrijkste resultaten:

• Diabetes type 1, 52 weken (Ratner e.a., Diabet Med 2004): 651 volwassenen kregen naast hun insuline placebo of pramlintide. In de groepen die vóór drie of vier maaltijden per dag spoten, daalde het HbA1c 0,29 en 0,34 procentpunt tegenover 0,04 met placebo, haalden drie keer zoveel mensen een HbA1c onder 7%, en daalde het gewicht 0,4 kg tegenover een toename van 0,8 kg.
• Alle drie de langlopende type 1-studies (Amerikaans label): na 6 maanden lag het HbA1c 0,25 tot 0,34 procentpunt lager dan met placebo, en daalde het gewicht 0,8 tot 1,6 kg terwijl het met placebo 0,4 tot 0,8 kg steeg.
• Dosistitratiestudie bij type 1 (Amerikaans label): bij 295 volwassenen, met een langzame dosisopbouw, een lagere maaltijdinsuline bij de start en een insulinedosis die na het bereiken van de onderhoudsdosis zoals gebruikelijk werd bijgesteld, daalde het HbA1c in beide groepen even sterk (0,47 tegenover 0,49 procentpunt in 29 weken), maar ging het gewicht 1,33 kg omlaag met pramlintide en 1,25 kg omhoog met placebo.
• Diabetes type 2 met insuline, 52 weken (Hollander e.a., Diabetes Care 2003): 656 volwassenen, met of zonder een sulfonylureumderivaat of metformine. Met de hoogste dosis daalde het HbA1c 0,68 procentpunt na 26 weken en 0,62 na 52 weken, significant meer dan met placebo; 46% tegenover 28% haalde een HbA1c onder 8%, en het gewicht daalde 1,4 kg tegenover een toename van 0,7 kg. Over beide type 2-studies geeft het Amerikaanse label na 6 maanden een HbA1c dat 0,30 tot 0,34 punt lager ligt dan met placebo.
• Obesitas (Smith e.a., Diabetes Care 2008): 411 volwassenen met obesitas kregen 4 maanden lang een van zes pramlintideschema's of placebo, samen met een gestructureerd leefstijlprogramma; het gewicht daalde 3,8 tot 6,1 kg tegenover 2,8 kg. In een enkelblinde verlenging van 8 maanden kwam de placebogroep weer aan, terwijl de twee schema's die de onderzoekers uitlichtten 6,1 en 7,2 kg meer kwijt bleven dan placebo (5,6% en 6,8% van het lichaamsgewicht); na 12 maanden konden maar 146 mensen worden beoordeeld.
• Pramlintide met metreleptine: Amylin en partner Takeda ontwikkelden pramlintide ook samen met metreleptine, een leptine-analoog, als behandeling van obesitas, maar stopten daarmee in augustus 2011. Pramlintide is nooit goedgekeurd voor gewichtsverlies.
• Geautomatiseerde insulinetoediening (Haidar e.a., Diabetes Care 2020): in een gerandomiseerde cross-overstudie bij volwassenen met diabetes type 1 hield een kunstmatige alvleesklier die snelwerkende insuline plus pramlintide toediende de glucose 84% van de tijd binnen het streefbereik over 24 uur, tegenover 74% met alleen insuline, vooral door een betere regulatie overdag. Na 6% van de maaltijden volgden maag-darmklachten, tegenover geen enkele keer met alleen insuline.

Bijwerkingen en waarschuwingen

Misselijkheid is de meest voorkomende bijwerking. In de samengevoegde type 1-studies meldde 48% van de mensen met pramlintide misselijkheid tegenover 17% met placebo, samen met verminderde eetlust (17% tegenover 2%) en braken (11% tegenover 7%). In de type 2-studies ging het om misselijkheid bij 28% tegenover 12%, hoofdpijn bij 13% tegenover 7%, verminderde eetlust bij 9% tegenover 2% en braken bij 8% tegenover 4%. De misselijkheid was het sterkst in het begin en verdween bij de meeste mensen; het label bouwt de dosis langzaam op om haar te beperken.

Het grootste gevaar is ernstige hypoglykemie, waarvoor het Amerikaanse label een kaderwaarschuwing heeft. In de type 1-studies, waarin de insuline bij de start niet werd verlaagd, had 16,8% van de mensen met pramlintide in de eerste drie maanden een episode waarbij iemand anders moest helpen, tegenover 10,8% met placebo, en had 7,3% tegenover 3,3% medische hulp nodig, zoals glucagon of een bezoek aan de spoedeisende hulp. In de dosistitratiestudie, waarin de maaltijdinsuline bij de start werd verlaagd, waren die cijfers 13,5% tegenover 6,1% en 3,4% tegenover 2,0%; bij diabetes type 2 8,2% tegenover 2,1% en 1,7% tegenover 0,7%. Volgens het label kunnen zulke episodes ernstig letsel veroorzaken tijdens autorijden of het bedienen van machines.

Het label sluit het uit bij mensen met hypoglykemie-onbewustheid, vastgestelde gastroparese of een ernstige allergie voor het product, en noemt het geen optie voor kinderen, voor mensen met een HbA1c boven 9% of herhaalde ernstige hypoglykemie in de afgelopen zes maanden, voor wie zich niet aan de insulinebehandeling en glucosecontroles houdt, of voor wie middelen nodig heeft die de darm versnellen. Omdat het de maaglediging vertraagt, kan het de opname van tegelijk ingenomen tabletten vertragen.

Sinds de marktintroductie zijn reacties op de injectieplaats en pancreatitis gemeld. De gecontroleerde studies achter de goedkeuring duurden 26 tot 52 weken, veiligheid en werkzaamheid bij kinderen zijn niet vastgesteld, en volgens het label zijn de gegevens over zwangerschap onvoldoende om het risico te beoordelen.

Pramlintide en de nieuwere amylinemiddelen

Pramlintide liet zien dat amyline als geneesmiddel kan werken, en ook waar de grenzen lagen: een injectie vóór elke hoofdmaaltijd, een extra HbA1c-daling van ongeveer 0,3 procentpunt en een risico op ernstige hypoglykemie dat aan insuline vastzit. De amylinemiddelen die nu in ontwikkeling zijn, behouden het effect van het hormoon op de eetlust, maar worden eenmaal per week gespoten en richten zich op gewichtsbeheersing.

Cagrilintide van Novo Nordisk behoudt de drie prolines van pramlintide en heeft daarnaast een vetzuurketen die de halfwaardetijd oprekt tot ongeveer een week. Het zit op zichzelf in fase 3-studies, en in combinatie met semaglutide is het als CagriSema in december 2025 bij de FDA ingediend. Nog drie wekelijkse middelen die op amylinereceptoren werken, zijn fase 3 ingegaan: eloralintide (Eli Lilly) in december 2025; amycretin (Novo Nordisk, inmiddels zenagamtide genoemd), één molecuul dat ook de GLP-1-receptor activeert, in februari 2026; en petrelintide (Zealand Pharma met Roche) in september 2026. Geen van alle is al goedgekeurd.

Veelgestelde vragen

Is Symlin nog verkrijgbaar?

Niet meer als nieuwe levering. AstraZeneca is in de VS gestopt met de productie en levering van SymlinPen, de laatste vorm die nog op de markt was, en schreef dat de resterende voorraad binnenkort op zou zijn. De FDA-goedkeuring uit 2005 is niet ingetrokken, maar alle Symlin-producten staan als 'discontinued' vermeld en een generieke versie bestaat niet. In de EU is Symlin nooit toegelaten.

Is pramlintide in Nederland verkrijgbaar?

Niet als geneesmiddel. Pramlintide is in Nederland nooit geregistreerd en in de EU nooit toegelaten, dus apotheken hebben het niet en de basisverzekering vergoedt het niet. Pramlintide dat online als onderzoekschemicalie wordt aangeboden, is geen geneesmiddel: het heeft geen handelsvergunning, de kwaliteit valt niet onder farmaceutische regels, en het mag niet voor gebruik bij mensen worden verkocht of gebruikt. DutchPeptides verkoopt het niet.

Wat is het verschil tussen pramlintide en cagrilintide?

Beide zijn analogen van amyline, en cagrilintide behoudt de drie prolines van pramlintide. Pramlintide heeft een halfwaardetijd van minder dan een uur, werd vóór elke hoofdmaaltijd gespoten en is alleen goedgekeurd als aanvulling op maaltijdinsuline bij diabetes. Cagrilintide van Novo Nordisk draagt een vetzuurketen, werkt ongeveer een week en wordt ontwikkeld voor gewichtsbeheersing, alleen en samen met semaglutide als CagriSema. Geen van beide is in de EU als geneesmiddel verkrijgbaar.

Val je af van pramlintide?

Een beetje, in de diabetesstudies: mensen met pramlintide verloren 0,4 tot 1,6 kg in 6 tot 12 maanden, terwijl de placebogroepen aankwamen. In een obesitasstudie van 4 maanden met een leefstijlprogramma daalde het gewicht 3,8 tot 6,1 kg tegenover 2,8 kg met placebo, en na een jaar bleven de twee schema's die de onderzoekers uitlichtten 6,1 en 7,2 kg meer kwijt dan placebo. Het is nooit goedgekeurd voor gewichtsverlies, en een combinatie met metreleptine tegen obesitas werd in 2011 opgegeven.

Wat zijn de bijwerkingen van pramlintide?

Vooral misselijkheid, zeker in het begin: 48% tegenover 17% met placebo bij diabetes type 1 en 28% tegenover 12% bij type 2, gevolgd door verminderde eetlust, braken en hoofdpijn. Het ernstige risico is zware hypoglykemie in combinatie met insuline, meestal binnen drie uur na een injectie, waarvoor het Amerikaanse label een kaderwaarschuwing heeft. Sinds de marktintroductie zijn reacties op de injectieplaats en pancreatitis gemeld.

Is pramlintide verboden in de sport?

Het staat niet bij naam op de dopinglijst van WADA. De open vraag is klasse S0, die stoffen verbiedt zonder actuele goedkeuring voor therapeutisch gebruik bij de mens. De FDA-goedkeuring van Symlin is niet ingetrokken, al wordt het product niet meer gemaakt. De Engelse lijst noemt 'discontinued' middelen als voorbeeld onder S0, wat de Nederlandse vertaling van de Dopingautoriteit omschrijft als medicijnen waarvan de ontwikkeling is stopgezet. We vonden geen uitspraak over pramlintide zelf; sporters kunnen het navragen bij de Dopingautoriteit, die in Nederland de WADA-lijst toepast.

Bewaren en hanteren

Bewaar volgens de productlabel-instructies en batchnotities. Gelyofiliseerde onderzoekspeptiden worden doorgaans droog, beschermd tegen licht en met schone laboratoriumtechniek gehanteerd.

Bronnen

Gecontroleerd aan de hand van deze bronnen op 28 oktober 2026.

Gerelateerde peptiden