Petrelintide

Herkomst en structuur

Amyline is een hormoon van 37 aminozuren dat de insulineproducerende bètacellen van de alvleesklier na een maaltijd samen met insuline afgeven. Als basis voor een geneesmiddel is het lastig, omdat humaan amyline gemakkelijk samenklontert tot amyloïde vezels en in oplossing afbreekt. Pramlintide (Symlin), in 2005 in de VS goedgekeurd en sinds 2025 niet meer gemaakt, voorkomt dat samenklonteren met drie prolines, maar werkt maar enkele uren, en moet net als verwante amyline-analogen in een zure oplossing worden geformuleerd.

Petrelintide komt van het Deense bedrijf Zealand Pharma, dat eerder ook lixisenatide uitvond en samen met Boehringer Ingelheim survodutide; tijdens de ontwikkeling heette het ZP8396. Chemici van Zealand en Boehringer Ingelheim beschreven het ontwerp in 2025 (Fischer Munch e.a., J Med Chem). Ze hielden humaan amyline aan als basis en kozen een andere route dan bij pramlintide. Twee N-methylgroepen, op glycine 24 en isoleucine 26 in het vezelgevoelige midden van de keten, nemen de rol van de prolines van pramlintide over en gaan het samenklonteren tegen. De meeste asparaginen, die gemakkelijk afbreken, werden vervangen of, op positie 21 en 22, weggelaten. De zwavelbrug vlak bij het begin van de keten werd een stabielere lactambrug, en het tyrosine aan het eind werd hydroxyproline, wat het peptide in celtests krachtiger maakte. Een vetzuur van 20 koolstofatomen, via een glutaminezuurlinker aan het begin van de keten gekoppeld, moest de halfwaardetijd verlengen.

Samen houden die wijzigingen het bij een vrijwel neutrale pH stabiel, zonder vezels te vormen, en in laboratoriumtests kon het in één oplossing met semaglutide worden gemengd zonder sneller af te breken en zonder dat een van beide peptiden samenklonterde. Dat was een bewust doel: een neutrale formulering maakt combinatieproducten in één injectie mogelijk. Bij ratten was de halfwaardetijd 33,8 uur, wat de ontwikkelaars vertaalden naar één injectie per week bij mensen; in de eerste studies bij mensen bleek die ongeveer 10 dagen te zijn.

Hoe het werkt

Petrelintide bootst amyline na. Amyline zorgt dat mensen zich sneller verzadigd voelen, vertraagt de maaglediging en remt na een maaltijd de afgifte van glucagon. Die effecten lopen vooral via de hersenstam, met name de area postrema. De receptoren voor amyline zijn opgebouwd uit de calcitoninereceptor: alleen, of gekoppeld aan een van drie hulpeiwitten (RAMP1, 2 of 3), waardoor amylinereceptor 1 tot en met 3 ontstaan.

In celtests activeerde petrelintide amylinereceptor 3 ongeveer even krachtig als humaan amyline en de calcitoninereceptor ongeveer tien keer zo krachtig; het verslag van de eerste studies bij mensen noemt het een krachtige agonist van amylinereceptor 1 en 3 en van de calcitoninereceptor. Bij slanke ratten verlaagde één injectie het lichaamsgewicht binnen vier dagen met ongeveer 10%. Bij ratten die met vet voer obees waren gemaakt, verminderden injecties om de dag gedurende 20 dagen de voedselinname en remden ze de gewichtstoename, sterker naarmate de dosis hoger was: bij de hoogste doses steeg het gewicht ongeveer 4%, tegenover 16,9% met een injectie zonder werkzame stof.

Amyline en GLP-1 werken via verschillende receptoren en hersencircuits, en in de studies met cagrilintide plus semaglutide gaf de combinatie meer gewichtsverlies dan elk middel apart. Daarom wordt petrelintide ook getest samen met enicepatide (CT-388), de GLP-1- en GIP-agonist van Roche. De ontwikkelaars wijzen daarnaast op rattendata waarin petrelintide de vetmassa verminderde en de vetvrije massa spaarde. Of dat bij mensen ook zo is, is niet aangetoond.

Is petrelintide goedgekeurd?

Nee. Nergens is een geneesmiddel met petrelintide goedgekeurd: niet in de EU, niet in de VS en ook niet daarbuiten, en er is nog geen registratieaanvraag ingediend. In Nederland is het geen geregistreerd geneesmiddel, dus het mag niet voor gebruik bij mensen worden verkocht of aangeprezen. Onze shop verkoopt geen petrelintide.

• Samenwerking: op 12 maart 2025 sloten Zealand Pharma en Roche een samenwerkings- en licentieovereenkomst om petrelintide samen te ontwikkelen en te verkopen, alleen en in combinaties zoals die met enicepatide (CT-388). Roche zegde een vooruitbetaling van 1,65 miljard dollar toe, in een deal die in totaal tot 5,3 miljard dollar waard kan zijn. De twee bedrijven delen de winst gelijk in de VS en Europa, en Zealand ontvangt royalty's op de verkoop elders.
• Fase 3: op 22 september 2026 maakte Zealand de start bekend van het fase 3-programma ZUPREME: drie placebogecontroleerde studies met samen ongeveer 7.000 deelnemers, met Roche als sponsor, die alle de gewichtsverandering na 64 weken meten. Volgens ClinicalTrials.gov is het hoofddeel van ZUPREME-3 en ZUPREME-4 eind 2028 klaar; de bedrijven hebben niet gezegd wanneer ze een registratieaanvraag willen indienen.
• EU en Nederland: er is geen aanvraag bij het EMA ingediend. De eerste studies bij mensen liepen in Duitsland, ZUPREME-1 had locaties in Polen en Roemenië, en latere kleine fase 1-studies werden opgezet in Duitsland, Polen en Slowakije. De fase 3-studies hebben ook een Europees studienummer, maar hun Europese locaties waren eind oktober 2026 nog niet openbaar, en er is geen Nederlandse locatie bekendgemaakt.
• VS: petrelintide is een onderzoeksgeneesmiddel en voor geen enkele toepassing goedgekeurd.
• Sport: WADA-klasse S0 verbiedt te allen tijde elke stof die niet onder een andere klasse van de lijst valt en nergens een actuele goedkeuring heeft voor therapeutisch gebruik bij de mens, uitdrukkelijk ook middelen die nog in klinische ontwikkeling zijn. Petrelintide wordt niet bij naam genoemd, maar valt onder deze klasse zolang er nergens een product mee is goedgekeurd. In Nederland past de Dopingautoriteit dezelfde lijst toe; daar heet de klasse 'niet erkende stoffen'.

Wat het onderzoek laat zien

Alle humane gegevens komen uit studies die Zealand Pharma of Roche heeft betaald. Twee fase 1-studies en de eerste fase 2-studie zijn volledig gepubliceerd; de tweede fase 2-studie is tot nu toe alleen in een persbericht van het bedrijf gemeld, en de fase 3-studies begonnen in september 2026. De belangrijkste resultaten:

• Fase 1 (Brændholt Olsen e.a., Diabetes Obes Metab 2026): twee placebogecontroleerde studies in één centrum in Neuss (Duitsland), met 133 gerandomiseerde deelnemers. Eerst werden losse en herhaalde doses getest bij slanke mannen of mannen met overgewicht, daarna 16 wekelijkse injecties bij 48 volwassenen met overgewicht of obesitas (12 per petrelintidegroep). Na 16 weken was het lichaamsgewicht in de drie petrelintidegroepen 4,8%, 8,6% en 8,3% gedaald, tegenover 1,7% met placebo, en de buikomvang 5,0 tot 7,6 cm, tegenover 1,9 cm. Deze studies waren opgezet om de veiligheid te testen, niet het gewichtsverlies.
• ZUPREME-1 (Garvey e.a., Lancet Diabetes Endocrinol 2026): 493 volwassenen zonder diabetes type 2, met obesitas of met overgewicht plus hoge bloeddruk of afwijkende bloedvetten, op 32 locaties in de VS, Polen en Roemenië, in een verhouding van 5 op 1 verdeeld over vijf doses petrelintide of placebo, 42 weken lang, naast een caloriebeperkt dieet en meer beweging. Na 28 weken, het primaire eindpunt, daalde het gewicht 6,2 tot 8,1 procentpunt meer dan met placebo: 7,9% tot 9,8%, afhankelijk van de dosis, tegenover 1,7%, geschat alsof iedereen de behandeling had volgehouden.
• ZUPREME-1 na 42 weken: het gewicht bleef dalen, volgens de cijfers van Zealand met 8,7% tot 10,7%, afhankelijk van de dosis, tegenover 1,7% met placebo. De middelste dosis gaf het meeste; de twee hogere doses voegden daar niets aan toe. Volgens Roche gaf de berekening waarin iedereen meetelt, ongeacht therapietrouw, grotendeels hetzelfde beeld. Volgens de subgroepcijfers van Zealand voor de werkzaamste dosis verloren vrouwen ongeveer 6 procentpunt meer dan mannen, en Europese deelnemers ongeveer 3 punt meer dan Amerikaanse.
• ZUPREME-2 (eerste resultaten, 7 oktober 2026, nog niet in een tijdschrift gepubliceerd): 220 volwassenen in de VS met overgewicht of obesitas en diabetes type 2, op metformine met of zonder SGLT2-remmer, met een gemiddelde BMI van 36,3 en een gemiddeld HbA1c van 8,0%. Na 28 weken op een van drie doses daalde het gewicht 7,4% tot 9,2% tegenover 2,0% met placebo, en daalde het HbA1c met maximaal 0,65 procentpunt, terwijl het met placebo 0,23 punt steeg.
• Lopend: ZUPREME-3 (ongeveer 3.900 volwassenen zonder diabetes, met obesitas of met overgewicht plus een gewichtsgerelateerde aandoening), ZUPREME-4 (ongeveer 600 met diabetes type 2) en ZUPREME-5 (ongeveer 2.500 met vastgestelde hart- of vaatziekte, met een looptijd tot 3 jaar), elk tegen placebo; ZYNERGY, een fase 2-studie van petrelintide met enicepatide bij ongeveer 486 volwassenen, die volgens ClinicalTrials.gov in oktober 2026 nog niet aan het werven was; en een fase 1-studie bij mensen met een verminderde leverfunctie.

Bijwerkingen en waarschuwingen

Net als bij andere amyline- en GLP-1-middelen zijn de belangrijkste bijwerkingen maag-darmklachten. In ZUPREME-1 meldde 20% van de deelnemers met petrelintide misselijkheid, tegenover 6% met placebo, terwijl braken (3% tegenover 6%), diarree (7% tegenover 7%) en obstipatie (7% tegenover 4%) ongeveer even vaak voorkwamen als met placebo. Volgens Zealand was 80% van de misselijkheid mild, en volgens Roche kwam er vrijwel geen misselijkheid meer voor zodra deelnemers hun onderhoudsdosis hadden bereikt. In de 42 weken stopte 4,5% van de deelnemers met petrelintide vanwege bijwerkingen, tegenover 4,9% met placebo, en er werden geen sterfgevallen gemeld. In ZUPREME-2 stopte 1,9% vanwege maag-darmbijwerkingen, tegenover 1,7% met placebo.

In de fase 1-studies waren er geen ernstige of zware bijwerkingen en geen antistoffen tegen het middel. Verminderde eetlust werd vaker gemeld dan met placebo, wat past bij de werking van amyline, en de hartslag daalde met ongeveer 5 slagen per minuut, een verandering die ook bij andere langwerkende amyline-analogen is gezien. Milde reacties op de injectieplaats kwamen vooral voor bij deelnemers die per dosis tot drie injecties nodig hadden.

Wat niet bekend is: de langste gecontroleerde gegevens beslaan 42 weken, bij ongeveer 400 mensen met petrelintide, dus zeldzamere of langetermijnrisico's zijn nog niet te beoordelen, en er zijn geen gegevens over cardiovasculaire uitkomsten, zwangerschap of kinderen. De oudere amyline-analoog pramlintide heeft in de VS een kaderwaarschuwing voor ernstige hypoglykemie bij gebruik met maaltijdinsuline. De gepubliceerde studies met petrelintide namen geen mensen op die insuline gebruikten; ZUPREME-4 laat mensen met basale insuline wel toe.

Petrelintide versus cagrilintide

Beide zijn amyline-analogen voor eenmaal per week met een vetzuurketen van 20 koolstofatomen, en beide activeren amylinereceptoren en de calcitoninereceptor. Ze verschillen in de manier waarop ze het samenklonteren van amyline voorkomen: cagrilintide van Novo Nordisk behoudt de prolines van pramlintide, terwijl petrelintide twee N-methylgroepen gebruikt en bij een vrijwel neutrale pH stabiel blijft, zodat het met andere peptiden in één injectie kan worden gecombineerd. De halfwaardetijd bij mensen is ongeveer 10 dagen, tegenover ongeveer een week voor cagrilintide.

Geen enkele studie heeft ze rechtstreeks vergeleken. Cagrilintide alleen verlaagde het gewicht in REDEFINE 1 naar schatting met 11,8% in 68 weken, petrelintide in ZUPREME-1 met maximaal 10,7% in 42 weken, maar de studies verschillen in duur, deelnemers en opzet. Cagrilintide is verder: er zijn fase 3-resultaten en, als onderdeel van CagriSema, een aanvraag bij de FDA, terwijl de fase 3-studies met petrelintide pas in 2026 begonnen. Beide worden ook samen met een incretinemiddel ontwikkeld: cagrilintide met semaglutide, petrelintide met enicepatide van Roche.

Veelgestelde vragen

Is petrelintide al goedgekeurd, en wanneer komt het op de markt?

Het is nergens goedgekeurd en er is geen aanvraag ingediend. Zealand Pharma en Roche zijn in september 2026 met drie fase 3-studies begonnen, met samen ongeveer 7.000 deelnemers en het hoofdresultaat na 64 weken; volgens ClinicalTrials.gov is het hoofddeel van ZUPREME-3 en ZUPREME-4 eind 2028 klaar. Een aanvraag bij het EMA of de FDA zou op die resultaten volgen, en de bedrijven hebben nog geen datum genoemd.

Hoeveel gewicht verliezen mensen met petrelintide?

In ZUPREME-1 verloren volwassenen zonder diabetes na 28 weken 7,9% tot 9,8% van hun lichaamsgewicht, afhankelijk van de dosis, en na 42 weken maximaal 10,7%, tegenover 1,7% met placebo, geschat alsof iedereen de behandeling had volgehouden. In ZUPREME-2 verloren volwassenen met diabetes type 2 na 28 weken 7,4% tot 9,2% tegenover 2,0% met placebo. Toen ZUPREME-1 afliep, daalde het gewicht nog steeds; de fase 3-studies lopen tot week 64.

Wat is het verschil tussen petrelintide en cagrilintide?

Beide zijn amyline-analogen voor eenmaal per week met een vetzuurketen. Cagrilintide van Novo Nordisk behoudt de prolines van pramlintide tegen samenklonteren, terwijl petrelintide van Zealand Pharma en Roche N-methylgroepen gebruikt en bij een vrijwel neutrale pH stabiel blijft, zodat het met andere peptiden kan worden gemengd. Cagrilintide is verder, met fase 3-resultaten en een aanvraag bij de FDA als onderdeel van CagriSema. Geen enkele studie heeft de twee rechtstreeks vergeleken.

Is petrelintide legaal in Nederland, en mag het in de sport?

Het is in Nederland en daarbuiten geen geregistreerd geneesmiddel, dus het mag niet voor gebruik bij mensen worden verkocht, aangeprezen of verstrekt. DutchPeptides verkoopt het niet. Voor sporters die onder de antidopingregels vallen is het te allen tijde verboden als niet-erkende stof (WADA-klasse S0), en die lijst past de Dopingautoriteit in Nederland toe.

Wat zijn de bijwerkingen van petrelintide?

Vooral misselijkheid, meestal mild en in de weken waarin de dosis wordt opgehoogd: 20% tegenover 6% met placebo in ZUPREME-1. Braken, diarree en obstipatie kwamen ongeveer even vaak voor als met placebo, en 4,5% stopte vanwege bijwerkingen, tegenover 4,9% met placebo. De fase 1-studies vonden geen ernstige bijwerkingen. Gegevens na 42 weken en over cardiovasculaire uitkomsten of zeldzame bijwerkingen bestaan nog niet.

Bewaren en hanteren

Bewaar volgens de productlabel-instructies en batchnotities. Gelyofiliseerde onderzoekspeptiden worden doorgaans droog, beschermd tegen licht en met schone laboratoriumtechniek gehanteerd.

Bronnen

Gecontroleerd aan de hand van deze bronnen op 28 oktober 2026.

Gerelateerde peptiden