Mecasermin

Herkomst en structuur

Mecasermine is de internationale stofnaam van recombinant humaan insulineachtige groeifactor 1 (IGF-1), de groeifactor die de lever en andere weefsels aanmaken onder invloed van groeihormoon. Het is één keten van 70 aminozuren, bijeengehouden door drie interne zwavelbruggen, met een molecuulgewicht van 7.649 dalton, en de volgorde is gelijk aan die van het lichaamseigen IGF-1. Het wordt gemaakt door Escherichia coli-bacteriën waarin het menselijke IGF-1-gen is ingebracht.

Het is ontwikkeld voor een kleine groep kinderen die genoeg groeihormoon aanmaken, of zelfs meer dan genoeg, maar daar niet op reageren met de aanmaak van IGF-1. Die aandoening, ernstige primaire IGF-1-deficiëntie, ontstaat door defecten in de groeihormoonreceptor, in de signaalroute daarachter of in het IGF-1-gen; de bekendste vorm is het Laron-syndroom. Groeihormoon helpt deze kinderen niet, omdat de stap die misgaat pas daarna komt. Mecasermine omzeilt het probleem door IGF-1 zelf te leveren. In de VS werd het in 2005 goedgekeurd. In de EU kreeg het op 22 mei 2006 de status van weesgeneesmiddel en werd het op 3 augustus 2007 toegelaten, eerst op naam van Tercica Europe, vanaf 2009 van Ipsen Pharma en sinds augustus 2025 van het Spaanse bedrijf Esteve Pharmaceuticals.

Increlex is een flacon van 4 ml voor meermalig gebruik, met 10 mg mecasermine per ml en benzylalcohol als conserveermiddel. Volgens de Europese productinformatie maakt Lonza in het Zwitserse Visp de werkzame stof, en geeft Tjoapack Netherlands in Etten-Leur de partijen voor de Europese markt vrij. Twee andere vormen van IGF-1 die lezers vaak tegenkomen, IGF-1 LR3 en IGF-1 DES, zijn laboratoriumvarianten met een gewijzigde volgorde. Het zijn geen mecasermine en ze zijn nooit als geneesmiddel toegelaten; het laatste onderdeel legt uit wat wel en niet voor ze geldt.

Hoe het werkt

Normaal bindt groeihormoon aan zijn receptor in de lever en andere weefsels, die daarop IGF-1 aanmaken en afgeven. IGF-1 activeert de type 1-IGF-receptor, een naaste verwant van de insulinereceptor die op de meeste cellen zit. In de groeischijven bij de uiteinden van de lange botten stuurt het de kraakbeencellen aan die het bot langer maken; elders laat het cellen delen en glucose, vetzuren en aminozuren opnemen om groeiend weefsel te voeden. Bij ratten zonder IGF-1 laat recombinant IGF-1 het hele lichaam en de organen groeien.

Net als insuline verlaagt IGF-1 de bloedsuiker: het remt de glucoseafgifte door de lever en verhoogt het glucoseverbruik in de weefsels. Daarom koppelen de labels elke injectie aan een maaltijd of tussendoortje, en vervalt de injectie als het kind niet kan eten. In het bloed circuleert normaal ongeveer 80% van het IGF-1 in een complex met het bindende eiwit IGFBP-3 en een derde eiwit, de zuurlabiele subeenheid, dat het in de bloedbaan vasthoudt. Kinderen met ernstige primaire IGF-1-deficiëntie hebben weinig IGFBP-3 en klaren geïnjecteerd IGF-1 daardoor sneller dan gezonde mensen. Na een onderhuidse injectie was de halfwaardetijd van het totale IGF-1 bij drie jonge patiënten ongeveer 5,8 uur; volgens de labels wordt het tweemaal daags gegeven.

Is mecasermine goedgekeurd?

Ja. Als Increlex is mecasermine een receptgeneesmiddel in de EU, Nederland en de VS, voor één nauw omschreven aandoening: groeiachterstand bij kinderen met ernstige primaire IGF-1-deficiëntie. Het is geen vervanging voor groeihormoon bij kinderen die te weinig groeihormoon hebben, en het is niet geregistreerd voor volwassenen of voor groei nadat de groeischijven zijn gesloten.

IGF-1 en analogen van onderzoekskwaliteit zijn geen Increlex. Ze hebben geen handelsvergunning, worden niet onder een geneesmiddelenvergunning gemaakt en mogen niet bij mensen worden gebruikt. De goedkeuringen hieronder gelden alleen voor het geregistreerde product.

• EU: op 3 augustus 2007 toegelaten onder uitzonderlijke omstandigheden, omdat de ziekte te zeldzaam is om volledige gegevens te verzamelen, voor kinderen en jongeren van 2 tot 18 jaar. Voor de diagnose moet de lengte minstens 3 standaarddeviaties onder het gemiddelde liggen en het basale IGF-1 onder het 2,5e percentiel voor leeftijd en geslacht, moet de aanmaak van groeihormoon normaal zijn en moeten andere oorzaken zijn uitgesloten, zoals ondervoeding, een te traag werkende schildklier of langdurige behandeling met hoge doses ontstekingsremmende corticosteroïden. Het valt onder beperkt medisch voorschrift en aanvullende monitoring. Het CHMP herbeoordeelt het elk jaar en bevestigde de vergunning het laatst in februari 2026. De status van weesgeneesmiddel verviel in augustus 2017, na tien jaar marktexclusiviteit, en het leveringstekort dat het EMA in december 2013 voor het eerst meldde, staat als opgelost geregistreerd.
• Nederland: het Farmacotherapeutisch Kompas vermeldt Increlex 10 mg/ml en geeft aan dat het niet is opgenomen in het geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS). In 2007 oordeelde het toenmalige College voor zorgverzekeringen (CVZ) dat het een therapeutische meerwaarde heeft, als enig geregistreerd middel voor deze aandoening, en adviseerde het de minister om het onder voorwaarden in het GVS op te nemen, beperkt tot de geregistreerde indicatie. Het CVZ schatte het aantal mogelijke gebruikers in Nederland op 44 tot 59; de fabrikant verwachtte op basis van Britse gegevens 5 à 6 nieuwe patiënten per jaar.
• VS: in 2005 goedgekeurd voor kinderen vanaf 2 jaar met ernstige primaire IGF-1-deficiëntie, gedefinieerd als een lengte en een IGF-1 die allebei minstens 3 standaarddeviaties onder het gemiddelde liggen bij een normaal of verhoogd groeihormoon, of met een deletie van het groeihormoongen en neutraliserende antistoffen tegen groeihormoon. Het Amerikaanse label is nu in handen van Eton Pharmaceuticals.
• Sport: de dopinglijst van WADA noemt "insulin-like growth factor 1 (IGF-1, mecasermin) and its analogues" in klasse S2.3, groeifactoren, verboden binnen en buiten wedstrijden. Nederland publiceert de lijst in het Tractatenblad als bijlage bij het antidopingverdrag van de Raad van Europa; de lijst voor 2026 verscheen als Tractatenblad 2026, nr. 25.

Wat het onderzoek laat zien

Omdat de ziekte zeldzaam is, is het bewijs beperkt en grotendeels ongecontroleerd. De goedkeuring steunt op vijf studies, waarvan vier open-label; de enige placebogecontroleerde studie had acht patiënten. Langetermijngegevens komen van dezelfde kinderen, die jarenlang werden gevolgd, en uit een register dat het EMA als voorwaarde aan de vergunning verbond. Studies bij andere aandoeningen waren negatief of gaven geen duidelijk antwoord.

• Samengevoegde registratiestudies (Europese productinformatie): 92 kinderen met ernstige primaire IGF-1-deficiëntie kregen 60 tot 120 µg/kg tweemaal daags, en 81 werden minstens een jaar behandeld. De groei steeg van 2,6 cm per jaar voor de behandeling naar 8,0 cm in het eerste jaar, 5,9 cm in het tweede en 4,4 cm in het achtste, telkens nog boven het beginniveau. De 21 niet eerder behandelde kinderen die tot bijna volwassen lengte werden gevolgd, werden na gemiddeld 11 jaar ongeveer 13 cm langer dan verwacht bij onbehandeld Laron-syndroom. De hoogste dosis gaf de meeste groei, en de botleeftijd liep niet sneller op dan de kalenderleeftijd.
• Langetermijncohort (Chernausek, 2007): 76 kinderen met ongevoeligheid voor groeihormoon werden tot 12 jaar behandeld. De groei steeg in het eerste jaar van 2,8 naar 8,0 cm per jaar en hing af van de dosis. Een te lage bloedsuiker werd bij 49% gemeld, al kwam die ook voor de behandeling al voor, gevolgd door verdikking van het vetweefsel op de injectieplaatsen (32%) en vergrote amandelen of neusamandelen (22%).
• Registergegevens (Ramon-Krauel, 2026): in het wereldwijde Increlex-register hadden in april 2023 102 patiënten een bijna volwassen lengte bereikt. Ze waren gemiddeld op 11,8 jaar begonnen en mediaan 3,9 jaar behandeld. De lengte verbeterde met 0,9 standaarddeviatie, en met 1,4 bij kinderen die onbehandeld en voor de puberteit begonnen, van wie bijna de helft een volwassen lengte binnen het normale bereik haalde. Van de kinderen met het Laron-syndroom lukte dat 10,5%.
• Rett-syndroom (O'Leary, 2018): in een placebogecontroleerde cross-overstudie kregen 30 meisjes 20 weken mecasermine en 20 weken placebo. Mecasermine verbeterde geen van de hoofduitkomsten, en sommige metingen, waaronder een ernstscore en het EEG, verslechterden.
• ALS (Cochrane-review, 2012): drie gerandomiseerde studies met 779 deelnemers. Twee studies van negen maanden wezen samen op een kleine vertraging van de achteruitgang, op basis van bewijs van lage kwaliteit; de grootste, bij 330 mensen gedurende twee jaar, vond geen verschil met placebo, en geen enkele studie liet een langere overleving zien.
• Gezonde oudere vrouwen (Friedlander, 2001): in een placebogecontroleerde studie van een jaar bij 16 vrouwen boven de 60 steeg het IGF-1 in het bloed van ongeveer 66 naar ongeveer 300 ng/ml, maar vetvrije massa, vetmassa, botdichtheid, kracht, stemming en geheugen veranderden niet. De onderzoekers stopten na 16 deelnemers met werven, omdat er geen effect te zien was.

Bijwerkingen en waarschuwingen

De Europese productinformatie bundelt 413 studiepatiënten met IGF-1-deficiëntie, van wie 92 met de ernstige primaire vorm. De vaakst gemelde bijwerkingen waren hoofdpijn (44%), een te lage bloedsuiker (28%), braken (26%), verdikking op de injectieplaats (17%) en middenoorontsteking (17%). Van de 115 patiënten met een te lage bloedsuiker kregen er 6 daardoor een aanval; eten kort voor of na de injectie voorkwam klachten meestal. Het Amerikaanse label telt een te lage bloedsuiker bij 42% van 71 kinderen, ernstig bij 5 en met aanvallen of bewustzijnsverlies bij 4, het vaakst in de eerste maand en bij jongere kinderen. Vergrote amandelen kwamen voor bij 9% van de Europese studiepatiënten en snurken bij 7%, soms met slaapapneu of vocht in het middenoor; ook gewrichtspijn, een vergrote thymus, hartgeruis en borstvorming bij jongens komen voor.

Zeldzamer maar ernstig zijn verhoogde druk in de schedel, bij 4 patiënten (0,96%), die allemaal herstelden, twee na het stoppen van de behandeling en twee na een herstart met een lagere dosis; het afglijden van de groeischijf van de heupkop en verergering van scoliose tijdens snelle groei; en allergische reacties, waarbij het Amerikaanse label anafylaxie na marktintroductie op ongeveer 0,3% schat. Soms werden een vergroot hart en lekkende hartkleppen gevonden, en de Europese productinformatie beveelt een echocardiogram aan voor de start en na het stoppen van de behandeling.

Na marktintroductie zijn goedaardige en kwaadaardige tumoren gemeld, waaronder kankers die bij kinderen zelden voorkomen. Sinds een aanscherping in december 2019 sluit de Europese productinformatie mecasermine uit bij kinderen met een actieve of vermoede tumor of een aandoening die de kans daarop vergroot, waarschuwt ze dat het risico hoger kan zijn bij gebruik buiten de indicatie of bij doses boven het label, en moet de behandeling volgens de tekst definitief stoppen als er een tumor ontstaat. Volgens het Amerikaanse label werden de meeste gevallen gemeld bij kinderen met een zeldzame erfelijke groeistoornis of een andere aandoening die het kankerrisico al verhoogt, kwamen tumoren ook vaker voor bij doses boven het label of doses die het IGF-1 boven het normale bereik brachten, en is niet bekend of mecasermine ze veroorzaakt. In tweejarige rattenstudies verhoogde mecasermine het aantal bijniertumoren, en bij hogere doses ook huid- en borsttumoren. Omdat het benzylalcohol bevat, mag het niet worden gegeven aan te vroeg geboren baby's of pasgeborenen, en het is niet bedoeld voor gebruik tijdens de zwangerschap.

Mecasermine versus IGF-1 LR3 en IGF-1 DES: wat geldt ook

IGF-1 LR3 en IGF-1 DES zijn allebei gemaakt om te ontsnappen aan de bindende eiwitten die IGF-1 in toom houden. LR3 heeft 83 aminozuren, met arginine in plaats van het glutamaat op positie 3 en 13 extra aminozuren aan het begin. IGF-1 DES, of des(1-3)IGF-1, is IGF-1 zonder de eerste drie aminozuren, glycine, proline en glutamaat, waardoor er 67 overblijven; het komt ook van nature voor en is geïsoleerd uit biest van koeien, menselijk hersenweefsel en de baarmoeder van varkens. Zonder het glutamaat op positie 3 binden beide veel minder aan de bindende eiwitten, waardoor meer van elke dosis vrij is om de receptor te bereiken. Geen van beide is in een klinische studie getest, en geen enkele autoriteit heeft een van beide toegelaten.

Wat ook geldt, is de biologie van de receptor. Alle drie werken op de type 1-IGF-receptor, en de effecten waarvoor de labels van Increlex waarschuwen, komen daaruit voort: een te lage bloedsuiker, groei van amandelen, neusamandelen en ander weefsel, en de zorg dat IGF-1-signalering tumoren voedt. Bij de analogen is het effect op de bloedsuiker sterker, niet zwakker. Bij varkens en penseelaapjes verlaagden de varianten de bloedsuiker 2 tot 3 keer krachtiger dan IGF-1, met IGF-1 DES als krachtigste van de geteste varianten, en hielden ze die langer laag: over vier uur was de totale daling 4 tot 8 keer zo groot als met IGF-1. Geen van deze risico's is voor een van beide analogen bij mensen gemeten.

Wat niet geldt, zijn de dosis, het tijdsverloop en het bewijs. De doses van Increlex worden per kilo lichaamsgewicht bepaald voor kinderen bij wie het bloed te weinig bindende eiwitten bevat. IGF-1 DES was op gekweekte cellen ongeveer 10 keer zo krachtig als IGF-1, een voordeel dat bij dieren deels behouden bleef, met de sterkste effecten in de darm, en in dierstudies verdwenen de varianten sneller uit het bloed dan IGF-1, terwijl hun effect op de bloedsuiker langer aanhield. De halfwaardetijd van 5,8 uur van mecasermine zegt dus niets over hen. Het nut evenmin: Increlex voegt lengte toe bij kinderen die geen IGF-1 kunnen maken, terwijl bij gezonde oudere vrouwen een jaar natuurlijk IGF-1 de vetvrije massa en kracht niet veranderde. Bovendien is Increlex een geregistreerd geneesmiddel met een bekende hoeveelheid per dosis; laboratoriumanalogen zijn dat niet, en de dopinglijst van WADA verbiedt ze allemaal.

Veelgestelde vragen

Is mecasermine hetzelfde als IGF-1 LR3 of IGF-1 DES?

Nee. Mecasermine is IGF-1 met de natuurlijke volgorde van 70 aminozuren, een geregistreerd geneesmiddel dat onder farmaceutische regels wordt gemaakt en getest. IGF-1 LR3 (83 aminozuren) en IGF-1 DES (67) zijn gewijzigde vormen die veel minder aan de bindende eiwitten in het bloed binden, waardoor ze in dierstudies sterker en langer op de bloedsuiker werkten. Geen van beide is bij mensen getest, dus de doseringen, halfwaardetijd en het veiligheidsdossier van Increlex gelden niet voor hen.

Is Increlex verkrijgbaar in Nederland?

Ja, op beperkt medisch voorschrift, voor kinderen van 2 tot 18 jaar met een bevestigde ernstige primaire IGF-1-deficiëntie, onder leiding van artsen met ervaring in groeistoornissen. Het is in de hele EU toegelaten, het Farmacotherapeutisch Kompas vermeldt het, en het EMA registreert het eerdere tekort als opgelost. Het is niet geregistreerd voor volwassenen, voor kinderen die alleen te weinig groeihormoon hebben, of voor spieropbouw.

Is IGF-1 verboden in de sport?

Ja, altijd, binnen en buiten wedstrijdverband. De dopinglijst van WADA noemt IGF-1, inclusief mecasermine, en analogen daarvan in klasse S2.3, groeifactoren, dus ook IGF-1 LR3 en IGF-1 DES vallen eronder. In Nederland wordt de lijst gepubliceerd in het Tractatenblad; de versie voor 2026 is Tractatenblad 2026, nr. 25.

Bouwt IGF-1 spieren op?

Niet in de humane studies tot nu toe. In een placebogecontroleerde studie van een jaar bracht IGF-1 de bloedspiegel van gezonde vrouwen boven de 60 op het niveau van jonge volwassenen, maar veranderden vetvrije massa, vetmassa en kracht niet. Bij ALS vond de grootste studie geen vertraging van het verlies van spierkracht. De bewezen toepassing is lengtegroei bij kinderen die geen IGF-1 kunnen maken.

Wat is het verschil tussen mecasermine en groeihormoon?

Groeihormoon werkt grotendeels doordat het lichaam er IGF-1 door aanmaakt; mecasermine is IGF-1 zelf. Het helpt daarom kinderen bij wie het probleem na het groeihormoon zit: hun groeihormoon is normaal of hoog, maar hun lichaam reageert niet met de aanmaak van IGF-1. Voor kinderen met te weinig groeihormoon is mecasermine volgens de labels geen vervanging. Ook het effect op de bloedsuiker verschilt: groeihormoon verhoogt die eerder, terwijl mecasermine die, net als insuline, kan verlagen.

Wat is het Laron-syndroom?

Het Laron-syndroom is de bekendste oorzaak van ernstige primaire IGF-1-deficiëntie: de groeihormoonreceptor werkt niet, waardoor het groeihormoon normaal of hoog is maar het IGF-1 laag blijft, en kinderen heel langzaam groeien. Het is zeldzaam; in 2007 schatte het CVZ het aantal mogelijke gebruikers van mecasermine in Nederland op 44 tot 59. In het Increlex-register groeiden kinderen met het Laron-syndroom tijdens de behandeling, maar slechts ongeveer 1 op de 10 bereikte een volwassen lengte binnen het normale bereik.

Bewaren en hanteren

Bewaar volgens de productlabel-instructies en batchnotities. Gelyofiliseerde onderzoekspeptiden worden doorgaans droog, beschermd tegen licht en met schone laboratoriumtechniek gehanteerd.

Bronnen

Gecontroleerd aan de hand van deze bronnen op 28 oktober 2026.

Gerelateerde peptiden