Lixisenatide

Herkomst en structuur

Lixisenatide is een synthetisch peptide van 44 aminozuren, gebouwd op exendine-4, een peptide van het gilamonster (Heloderma suspectum) dat de menselijke GLP-1-receptor activeert en dat, synthetisch gemaakt, het geneesmiddel exenatide is. Ten opzichte van exendine-4 is één proline vlak voor het einde van de keten weggehaald en zijn er zes lysines toegevoegd, en het laatste aminozuur draagt een amidegroep. De brutoformule is C215H347N61O65S en de molecuulmassa 4858,5 dalton. De werkzame stof wordt chemisch gemaakt, via vastefasepeptidesynthese.

Lixisenatide komt van het Deense bedrijf Zealand Pharma, dat de octrooifamilie erop bezat en Sanofi in 2003 een exclusieve wereldwijde licentie gaf om het te ontwikkelen en te verkopen. Volgens Zealand voegt zijn SIP-technologie een kort stukje aminozuren toe dat de structuur van een peptide steviger en moeilijker afbreekbaar maakt, en is lixisenatide een van de peptiden die ermee zijn ontwikkeld. In onderzoek is de stof ook bekend onder de codes ZP10 en AVE0010.

Anders dan liraglutide en semaglutide heeft lixisenatide geen vetzuurketen. Het bindt maar matig aan bloedeiwitten (55%) en wordt via de nieren geklaard, zodat de halfwaardetijd na een onderhuidse injectie ongeveer 3 uur is, met de hoogste bloedspiegel na 1 tot 3,5 uur. Daarmee is het een kortwerkende GLP-1-agonist, die eenmaal per dag vóór een maaltijd wordt geïnjecteerd.

Hoe het werkt

Lixisenatide bindt aan de GLP-1-receptor en activeert die, waardoor het cyclisch AMP in de cel stijgt. In de alvleesklier verhoogt het de insulineafgifte alleen als de bloedglucose hoog is en verlaagt het glucagon, terwijl de glucagonreactie op een te lage bloedsuiker behouden blijft. Op zichzelf geeft het daardoor zelden een hypoglykemie.

Omdat het maar enkele uren werkt, is het effect het duidelijkst op de glucosestijging na een maaltijd. Het vertraagt de maaglediging, zodat glucose uit het eten langzamer in het bloed komt. In een studie van vier weken bij mensen die metformine gebruikten, verminderde lixisenatide de glucosestijging na een testmaaltijd ongeveer drie keer zo sterk als liraglutide (−12,61 tegenover −4,04 h·mmol/l).

Is lixisenatide goedgekeurd?

Ja, maar sinds eind 2025 is het in de EU en de VS alleen nog verkrijgbaar in een vaste combinatie met insuline glargine. Het losse geneesmiddel is in de EU op verzoek van Sanofi ingetrokken, en in de VS is het niet meer in de handel.

In Nederland is Suliqua nu het enige geneesmiddel met lixisenatide. Het is alleen op recept verkrijgbaar, en de basisverzekering vergoedt het alleen onder de voorwaarden van bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering. In zijn advies over GLP-1-agonisten bij mensen met een zeer hoog cardiovasculair risico merkt het Farmacotherapeutisch Kompas op dat een eventuele meerwaarde van lixisenatide vooralsnog onvoldoende is aangetoond.

• EU, Lyxumia: geregistreerd op 1 februari 2013 voor volwassenen met diabetes type 2, samen met orale bloedglucoseverlagende middelen en/of basale insuline. Op 18 december 2025 trok de Europese Commissie de vergunning in op verzoek van Sanofi, dat had besloten het middel om commerciële redenen definitief niet meer op de markt te brengen.
• EU, Suliqua: insuline glargine en lixisenatide in één pen, geregistreerd op 11 januari 2017 en nog altijd toegelaten. Sinds 2020 is de indicatie volwassenen met onvoldoende gereguleerde diabetes type 2, naast metformine met of zonder een SGLT2-remmer. In augustus 2026 kreeg de productinformatie een schema om over te stappen van mixinsuline, op basis van de SoliSwitch-studie.
• VS, Adlyxin: goedgekeurd op 27 juli 2016 voor volwassenen met diabetes type 2. Sinds 2023 is het niet meer in de handel; volgens de registratiegegevens van de FDA eindigde de verkoop op 30 september 2023, terwijl de vergunning zelf in Drugs@FDA nog actief is.
• VS, Soliqua 100/33: goedgekeurd op 21 november 2016, eerst voor volwassenen die onvoldoende gereguleerd waren met basale insuline of lixisenatide, en in februari 2019 ook voor volwassenen die onvoldoende gereguleerd waren met orale diabetesmiddelen. Het label dekt nu volwassenen met diabetes type 2, als aanvulling op dieet en lichaamsbeweging.

Wat het onderzoek laat zien

Als los middel doorliep lixisenatide het fase 3-programma GetGoal: volgens de Europese productinformatie negen dubbelblinde placebogecontroleerde studies met 4.508 mensen, van wie 2.869 lixisenatide kregen, plus open studies tegenover exenatide en maaltijdinsuline. ELIXA, gefinancierd door Sanofi, toetste de cardiovasculaire veiligheid, en de LixiLan-studies de combinatie met insuline glargine. De belangrijkste resultaten:

• GetGoal, 24 weken: naast metformine daalde het HbA1c in één studie met 0,92 procentpunt met lixisenatide tegenover 0,42 met placebo; naast een sulfonylureumderivaat met of zonder metformine met 0,85 tegenover 0,10. In de studies met metformine en/of een sulfonylureumderivaat daalde het lichaamsgewicht met 1,8 tot 3,0 kg, maar ook de placebogroepen vielen af (in die metforminestudie −2,6 tegenover −1,6 kg).
• GetGoal-X (Diabetes Care 2013): 634 mensen die metformine gebruikten, open vergeleken met exenatide twee keer per dag; na 24 weken daalde het HbA1c met 0,79 tegenover 0,96 procentpunt, binnen de vooraf vastgelegde marge voor non-inferioriteit. Misselijkheid kwam voor bij 24,5% tegenover 35,1% en symptomatische hypoglykemie bij 2,5% tegenover 7,9%.
• ELIXA (NEJM 2015): 6.068 mensen met diabetes type 2 die in de 180 dagen ervoor een hartinfarct hadden gehad of waren opgenomen met instabiele angina pectoris, mediaan 25 maanden gevolgd. Overlijden door hart- en vaatziekte, een hartinfarct, een beroerte of een opname met instabiele angina pectoris kwam voor bij 13,4% met lixisenatide tegenover 13,2% met placebo (hazardratio 1,02; 95%-BI 0,89 tot 1,17): niet slechter dan placebo, maar ook niet beter. Ook opnames wegens hartfalen (hazardratio 0,96) en overlijden door alle oorzaken (0,94) verschilden niet.
• LixiLan-O: 1.170 mensen die metformine gebruikten, met of zonder een ander oraal middel; na 30 weken was het gemiddelde HbA1c gedaald van 8,1% naar 6,5% met Suliqua, tegenover 6,8% met alleen insuline glargine en 7,3% met alleen lixisenatide.
• LixiLan-L: 736 mensen die basale insuline gebruikten; na 30 weken was het HbA1c gedaald van 8,1% naar 6,9% met Suliqua, tegenover 7,5% met alleen insuline glargine. LixiLan-G: bij 514 mensen die een GLP-1-agonist gebruikten, begonnen beide groepen met een HbA1c van 7,8%; na 26 weken was dat 6,7% bij wie overstapte op Suliqua en 7,4% bij wie de eigen GLP-1-agonist bleef gebruiken.

Lixisenatide en de ziekte van Parkinson

GLP-1-receptoren zitten ook in de hersenen, en lixisenatide beschermde zenuwcellen in een muismodel van de ziekte van Parkinson. LIXIPARK, een Franse fase 2-studie onder leiding van het universitair ziekenhuis van Toulouse en gefinancierd door onder meer het Franse ministerie van Volksgezondheid, onderzocht of het de ziekte bij mensen afremt. De studie omvatte 156 mensen bij wie de diagnose minder dan drie jaar eerder was gesteld, die een stabiele dosis parkinsonmedicatie gebruikten en geen motorische complicaties hadden; zij kregen dubbelblind 12 maanden lang dagelijks lixisenatide of placebo.

Na 12 maanden was de motorische score (MDS-UPDRS deel III, gemeten met medicatie; bij de start ongeveer 15 op een schaal tot 132) met −0,04 punt veranderd met lixisenatide en met +3,04 punt met placebo, een verschil van 3,08 punt (95%-BI 0,86 tot 5,30). Twee maanden na het stoppen waren de scores zonder medicatie 17,7 tegenover 20,6. De andere secundaire uitkomsten verschilden nauwelijks, en 46% van de lixisenatidegroep had last van misselijkheid en 13% van braken.

Het gaat om één kleine studie van een jaar, met een bescheiden effect op één schaal. De auteurs riepen op tot langere en grotere studies; in oktober 2026 stond op ClinicalTrials.gov geen vervolgstudie met lixisenatide bij parkinson. Inmiddels is er wel een fase 3-studie met een verwant GLP-1-middel, wekelijks exenatide: Exenatide-PD3 (194 mensen in het Verenigd Koninkrijk gedurende 96 weken, Lancet 2025) vond geen verschil met placebo. Lixisenatide is nergens geregistreerd voor de ziekte van Parkinson.

Bijwerkingen en waarschuwingen

De meeste bijwerkingen zitten in maag en darmen en komen vroeg. In de placebogecontroleerde studies kwam misselijkheid voor bij 26,1% met lixisenatide tegenover 6,2% met placebo en braken bij 10,5% tegenover 1,8%, meestal licht en in de eerste drie weken. Het Amerikaanse label noemt daarnaast hoofdpijn (9% tegenover 6%), diarree (8% tegenover 6%) en duizeligheid (7% tegenover 4%). In totaal stopte 7,4% vanwege bijwerkingen, tegenover 3,2% met placebo.

Een te lage bloedsuiker is vooral een probleem in combinatie met andere middelen. Symptomatische hypoglykemie trad op bij 1,7% met alleen lixisenatide (placebo 1,6%), maar bij 47,2% tegenover 21,6% wanneer het werd toegevoegd aan basale insuline én een sulfonylureumderivaat; daarom sloot het EU-label die combinatie uit. Bij Suliqua, dat insuline bevat, is een te lage bloedsuiker de vaakst gemelde bijwerking.

De productinformatie waarschuwt verder voor acute pancreatitis, uitdroging en nierschade na braken of diarree, galstenen en galblaasontsteking, en het inademen van maaginhoud tijdens narcose of diepe sedatie; bij ernstige gastroparese of ernstige nierfunctiestoornis wordt het afgeraden. Mogelijke allergische reacties werden gemeld bij 0,4% met lixisenatide tegenover minder dan 0,1% met placebo, en anafylaxie bij 0,2% tegenover geen enkele. Ongeveer 70% van de deelnemers maakte binnen 24 weken antistoffen tegen lixisenatide aan; gemiddeld was het effect op het HbA1c met en zonder antistoffen gelijk. Omdat het de maaglediging vertraagt, kan het de opname vertragen van tabletten die na de injectie worden ingenomen.

Bij ratten en muizen veroorzaakte lixisenatide schildklier-C-celtumoren, een GLP-1-effect waarvoor knaagdieren bijzonder gevoelig zijn. Anders dan de labels van liraglutide en semaglutide hebben de Amerikaanse labels van Adlyxin en Soliqua daarover geen kaderwaarschuwing. Suliqua wordt afgeraden tijdens de zwangerschap en bij vrouwen die zwanger kunnen worden en geen anticonceptie gebruiken.

Veelgestelde vragen

Is lixisenatide (Lyxumia) nog verkrijgbaar?

Niet als los middel. De Europese Commissie trok Lyxumia op 18 december 2025 in op verzoek van Sanofi, om commerciële redenen, en Adlyxin is sinds 2023 niet meer in de handel in de VS. Lixisenatide wordt nog wel voorgeschreven als onderdeel van Suliqua in de EU, ook in Nederland, en van Soliqua 100/33 in de VS, beide vaste combinaties met insuline glargine. In Nederland is Suliqua alleen op recept verkrijgbaar en wordt het onder voorwaarden vergoed.

Wat is het verschil tussen Lyxumia, Adlyxin, Suliqua en Soliqua?

Lyxumia (EU) en Adlyxin (VS) waren de losse lixisenatidepennen, en geen van beide is nog in de handel. Suliqua (EU) en Soliqua 100/33 (VS) combineren lixisenatide met de langwerkende insuline glargine in één dagelijkse injectie, zodat de dosis lixisenatide meestijgt en -daalt met de insulinedosis. In de EU zijn er twee Suliqua-pennen met een verschillende verhouding tussen insuline en lixisenatide, in de VS één sterkte van Soliqua.

Beschermt lixisenatide het hart, zoals liraglutide of semaglutide?

Daar is geen bewijs voor. In ELIXA kregen 6.068 mensen met diabetes type 2 en een recent hartinfarct of instabiele angina pectoris ongeveer even vaak een ernstig cardiovasculair voorval met lixisenatide als met placebo (13,4% tegenover 13,2%). Liraglutide in LEADER en semaglutide in SUSTAIN 6 verlaagden zulke voorvallen wel, maar bij andere groepen patiënten, zodat de studies niet direct te vergelijken zijn. Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas is een eventuele meerwaarde van lixisenatide vooralsnog onvoldoende aangetoond.

Kan lixisenatide de ziekte van Parkinson afremmen?

Dat is niet aangetoond. In de Franse fase 2-studie LIXIPARK (NEJM 2024) kregen 156 mensen met beginnende parkinson een jaar lang lixisenatide of placebo; de motorische klachten bleven stabiel met lixisenatide en verslechterden met ongeveer 3 punten met placebo, op een schaal tot 132. Andere uitkomsten verschilden nauwelijks, bijna de helft had last van misselijkheid, en in oktober 2026 was er geen vervolgstudie geregistreerd. Lixisenatide is niet geregistreerd voor de ziekte van Parkinson.

Zorgt lixisenatide voor gewichtsverlies?

Een beetje. In de studies van 24 weken naast metformine en/of een sulfonylureumderivaat vielen mensen met lixisenatide gemiddeld 1,8 tot 3,0 kg af, maar ook de placebogroepen verloren gewicht, bijvoorbeeld 2,6 tegenover 1,6 kg in een metforminestudie. Lixisenatide is nooit geregistreerd voor gewichtsbeheersing. In Suliqua werkt het vooral als tegenwicht voor de insuline: volgens het EMA verminderde de combinatie problemen van een intensieve insulinebehandeling, zoals gewichtstoename en een te lage bloedsuiker.

Is lixisenatide verboden in de sport?

Lixisenatide zelf niet: GLP-1-agonisten staan niet op de dopinglijst van WADA. Voor Suliqua en Soliqua ligt dat anders, omdat ze ook insuline glargine bevatten, en insulines zijn volgens klasse S4.4.2 van de lijst voor 2026 altijd verboden. Een sporter met diabetes heeft voor deze middelen een dispensatie (TUE) nodig. De Nederlandse vertaling van de lijst door de Dopingautoriteit bevat dezelfde tekst.

Bewaren en hanteren

Bewaar volgens de productlabel-instructies en batchnotities. Gelyofiliseerde onderzoekspeptiden worden doorgaans droog, beschermd tegen licht en met schone laboratoriumtechniek gehanteerd.

Bronnen

Gecontroleerd aan de hand van deze bronnen op 28 oktober 2026.

Gerelateerde peptiden