Dulaglutide

Herkomst en structuur

Dulaglutide is door Eli Lilly ontwikkeld onder de code LY2189265 en wordt verkocht als Trulicity. Anders dan semaglutide en liraglutide, kleine peptiden met een vetzuurketen, is het een groot recombinant fusie-eiwit dat wordt gemaakt in eierstokcellen van de Chinese hamster (CHO-cellen). Het bestaat uit twee identieke ketens die met zwavelbruggen aan elkaar vastzitten. Elke keten begint met een aangepaste kopie van humaan GLP-1 (positie 7 tot 37), met glycine op positie 8, glutaminezuur op 22 en glycine op 36, gevolgd door een verbindingsstuk van 16 aminozuren en het Fc-deel van een humaan IgG4-antilichaam. Het GLP-1-deel is voor ongeveer 90% gelijk aan het natuurlijke hormoon, en het hele molecuul weegt ongeveer 63 kilodalton.

Elke aanpassing heeft een eigen functie. Natuurlijk GLP-1 heeft een halfwaardetijd van maar 1,5 tot 2 minuten, doordat het enzym DPP-4 de eerste twee aminozuren eraf knipt en de nieren het klaren; de wijziging op positie 8, precies in dat stuk, maakt dulaglutide bestand tegen DPP-4, en een verdere wijziging zit in een stuk dat een afweerreactie (via T-cellen) zou kunnen uitlokken. Door het antistoffragment is het molecuul te groot om snel door de nieren te worden geklaard en wordt het langzaam vanuit de huid opgenomen, wat een halfwaardetijd van ongeveer vijf dagen oplevert. Dulaglutide is niet ontworpen om aan albumine te binden, het mechanisme waarop semaglutide en liraglutide steunen. Lilly paste ook het Fc-fragment aan, zodat het minder bindt aan de hoogaffiene Fc-receptoren van afweercellen en niet uiteenvalt in halve moleculen; in de registratiestudies vormde 1,6% van de deelnemers antistoffen tegen dulaglutide.

Trulicity bestaat als voorgevulde pen voor eenmalig gebruik met 0,75, 1,5, 3 of 4,5 mg in 0,5 ml, voor een injectie onder de huid eenmaal per week.

Hoe het werkt

Dulaglutide bindt aan de GLP-1-receptor en activeert die. In de bètacellen van de alvleesklier verhoogt dulaglutide het cyclisch AMP en daarmee de afgifte van insuline, maar alleen als de bloedglucose hoog is; daarom geeft het op zichzelf zelden een te lage bloedsuiker. In een farmacodynamische studie bij mensen met diabetes type 2 herstelde het de eerste, snelle fase van de insulineafgifte na een glucose-injectie tot boven het niveau van gezonde vrijwilligers met placebo. Daarnaast verlaagt het glucagon, waardoor de lever minder glucose afgeeft, en vertraagt het de maaglediging, het sterkst na de eerste dosis. De bloedglucose daalt vanaf de eerste dosis, en het effect houdt de hele week tussen twee injecties aan.

Dulaglutide is ontwikkeld en getest als diabetesmiddel, en het effect op het gewicht is bescheiden. In de belangrijkste diabetesstudies veranderde het lichaamsgewicht met 1,5 mg van begin tot eind met −0,35 tot −2,90 kg, en in AWARD-11 verloren mensen na 36 weken op 4,5 mg 4,7 kg. Voor gewichtsbeheersing is het niet geregistreerd.

Is dulaglutide goedgekeurd?

Ja, als receptgeneesmiddel bij diabetes type 2 in de EU en de VS. Het is niet geregistreerd voor gewichtsbeheersing of bij diabetes type 1.

In Nederland is Trulicity alleen op recept verkrijgbaar, en de Europese handelsvergunning is in handen van Eli Lilly Nederland B.V. in Utrecht. De basisverzekering vergoedt het alleen onder de voorwaarden van bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering. Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt dulaglutide, samen met liraglutide en semaglutide, als de injecteerbare GLP-1-agonisten die bij mensen met een zeer hoog cardiovasculair risico effect hebben op harde cardiovasculaire en renale eindpunten. Voor die groep luidt het advies te starten met een SGLT2-remmer, of met een GLP-1-agonist bij een contra-indicatie voor een SGLT2-remmer; is het resultaat onvoldoende, dan komt eerst metformine erbij en daarna een GLP-1-agonist.

In juni 2024 kwamen het EMA en de hoofden van de nationale geneesmiddelenautoriteiten met aanbevelingen tegen de tekorten aan vier GLP-1-middelen, waaronder Trulicity. Die tekorten speelden sinds 2022 in EU-landen en werden toegeschreven aan een grotere vraag en een beperkte productiecapaciteit.

Wij verkopen geen dulaglutide. Het is een recombinant eiwit dat in zoogdiercellen wordt gemaakt, geen kort synthetisch peptide, en dit artikel gaat alleen over het geregistreerde geneesmiddel Trulicity.

• EU: Trulicity op 21 november 2014 in de hele EU toegelaten voor volwassenen met diabetes type 2, als monotherapie wanneer metformine niet geschikt is of als aanvulling op andere diabetesmiddelen. De REWIND-resultaten zijn in oktober 2019 aan de productinformatie toegevoegd; net als bij Ozempic staat het cardiovasculaire voordeel daarin beschreven, maar is het geen aparte indicatie. De pennen van 3 en 4,5 mg volgden in november 2020, en in maart 2023 werd de indicatie uitgebreid naar kinderen en jongeren vanaf 10 jaar.
• VS: Trulicity op 18 september 2014 goedgekeurd voor volwassenen met diabetes type 2. In februari 2020 voegde de FDA een indicatie toe ter verlaging van ernstige cardiovasculaire voorvallen bij volwassenen met diabetes type 2 en vastgestelde hart- en vaatziekte of meerdere cardiovasculaire risicofactoren, in september 2020 de doses van 3 en 4,5 mg, en in november 2022 kinderen vanaf 10 jaar. Sinds maart 2026 vermeldt het label dat ernstige maag-darmreacties na markttoelating ook met GLP-1-agonisten zijn gemeld, en staan darmobstructie en ernstige obstipatie met fecale impactie bij de meldingen na markttoelating.

Wat het onderzoek laat zien

Het bewijs komt uit tien gerandomiseerde fase 3-glucosestudies met 8.035 volwassenen, de meeste uit het AWARD-programma van Lilly (Assessment of Weekly AdministRation of LY2189265 in Diabetes), uit de cardiovasculaire uitkomststudie REWIND en uit een studie bij jongeren. Dulaglutide werd vergeleken met placebo, metformine, sitagliptine, exenatide tweemaal daags, liraglutide en insuline glargine. In de vijf belangrijkste studies die het EMA beoordeelde, daalde het HbA1c na 26 weken met 0,71 tot 1,59 procentpunt met 0,75 mg en met 0,78 tot 1,64 punt met 1,5 mg, afhankelijk van de studie. REWIND, AWARD-6 en AWARD-PEDS werden gefinancierd door Eli Lilly. De belangrijkste resultaten:

• REWIND (Lancet 2019): 9.901 mensen van 50 jaar of ouder met diabetes type 2 in 24 landen; maar 31,5% had vastgestelde hart- en vaatziekte, de anderen hadden vooral risicofactoren. In een mediane follow-up van 5,4 jaar trad een niet-fataal hartinfarct, een niet-fatale beroerte of cardiovasculair overlijden op bij 12,0% met 1,5 mg per week, tegenover 13,4% met placebo (hazardratio 0,88; 95%-BI 0,79 tot 0,99). Overlijden door welke oorzaak ook: 10,8% tegenover 12,0%, geen significant verschil (hazardratio 0,90; 95%-BI 0,80 tot 1,01). Bij niet-fatale beroerte was het verschil het duidelijkst (2,7% tegenover 3,5%; hazardratio 0,76; 95%-BI 0,61 tot 0,95); bij niet-fataal hartinfarct en cardiovasculair overlijden was het verschil niet significant.
• REWIND-nieranalyse (Lancet 2019, verkennend): nieuw fors eiwitverlies via de urine, een blijvende daling van de eGFR met minstens 30% of chronische nierfunctievervangende therapie trad op bij 17,1% tegenover 19,6% (hazardratio 0,85; 95%-BI 0,77 tot 0,93). Het verschil kwam vooral van minder nieuwe macroalbuminurie; de eGFR-daling op zich was niet significant lager.
• AWARD-6 (Lancet 2014): 599 volwassenen op metformine, direct vergeleken met dagelijks liraglutide 1,8 mg; na 26 weken daalde het HbA1c met 1,42 punt met dulaglutide 1,5 mg tegenover 1,36 met liraglutide, waarmee dulaglutide aan de toets voor non-inferioriteit voldeed. Het gewicht daalde met 2,90 kg tegenover 3,61 kg.
• AWARD-11 (Diabetes Care 2021): 1.842 volwassenen op metformine met een gemiddeld HbA1c van 8,6% en een BMI van 34,2; na 36 weken, gerekend over de tijd op behandeling, daalde het HbA1c met 1,53, 1,71 en 1,87 punt en het gewicht met 3,1, 4,0 en 4,7 kg met 1,5, 3 en 4,5 mg per week. De dosis van 4,5 mg deed het in beide analyses beter dan 1,5 mg op HbA1c en gewicht; bij 3 mg bleef het HbA1c-voordeel alleen overeind als mensen die stopten of noodmedicatie nodig hadden buiten beschouwing bleven.
• Chronische nierziekte: in een studie van 52 weken bij volwassenen met matige tot ernstige chronische nierziekte (eGFR 15 tot 59) daalde het HbA1c met dulaglutide even sterk als met insuline glargine, met minder dan half zoveel gedocumenteerde hypo's (4,4 tegenover 9,6 episodes per persoon per jaar).
• AWARD-PEDS (NEJM 2022): 154 jongeren van 10 tot en met 17 jaar met diabetes type 2; na 26 weken was het HbA1c met placebo 0,6 punt gestegen en met 0,75 en 1,5 mg 0,6 en 0,9 punt gedaald. Met dulaglutide bereikte 51% een HbA1c onder 7%, tegenover 14% met placebo; de verandering in BMI verschilde niet tussen de groepen.

Bijwerkingen en waarschuwingen

De meest voorkomende bijwerkingen zitten in het maag-darmkanaal en nemen toe met de dosis. In de samengevoegde placebogecontroleerde studies had 12,4% met 0,75 mg en 21,1% met 1,5 mg last van misselijkheid, tegenover 5,3% met placebo, braken 6,0% en 12,7% tegenover 2,3%, en diarree 8,9% en 12,6% tegenover 6,7%; ook verminderde eetlust, indigestie en vermoeidheid kwamen vaker voor. De klachten zijn het sterkst in de eerste twee weken en nemen daarna af. In AWARD-11 had 13,4%, 15,6% en 16,4% met 1,5, 3 en 4,5 mg tot week 36 last van misselijkheid, en stopte 6,0%, 7,0% en 8,5% tot week 52 vanwege bijwerkingen. In de vijf jaar van REWIND meldde 47,4% met dulaglutide een maag-darmbijwerking, tegenover 34,1% met placebo.

De productinformatie waarschuwt voor acute pancreatitis (0,07% met dulaglutide tegenover 0,14% met placebo in de registratiestudies), uitdroging die tot nierschade leidt, ernstige maag-darmreacties waaronder ernstige gastroparese, galstenen en galblaasontsteking, overgevoeligheidsreacties waaronder zeldzame anafylaxie en angio-oedeem, en een te lage bloedsuiker in combinatie met insuline of een sulfonylureumderivaat: met een sulfonylureumderivaat plus metformine had ongeveer 40% minstens één gedocumenteerde hypo. De hartslag in rust stijgt gemiddeld met 2 tot 4 slagen per minuut, en een eerstegraads AV-blok werd gezien bij 1,5 tot 2,4%. Omdat dulaglutide de maaglediging vertraagt, waarschuwen beide labels voor het inademen van maaginhoud onder narcose of diepe sedatie. Het Amerikaanse label vermeldt daarnaast dat complicaties van diabetische retinopathie in REWIND vaker voorkwamen bij mensen die al retinopathie hadden (8,5% tegenover 6,2% met placebo).

Dulaglutide veroorzaakte schildklier-C-celtumoren bij ratten bij een blootstelling van drie of meer keer die van mensen op 4,5 mg; een studie van zes maanden bij transgene muizen vond ze niet, en of het bij mensen gebeurt, is onbekend. Het Amerikaanse label heeft een kaderwaarschuwing en sluit mensen uit met een persoonlijke of familiaire voorgeschiedenis van medullair schildkliercarcinoom, en mensen met MEN 2; de Europese productinformatie beschrijft de bevinding bij ratten en noemt alleen overgevoeligheid als contra-indicatie. De Europese productinformatie raadt gebruik tijdens de zwangerschap en de borstvoeding af, en ook het Farmacotherapeutisch Kompas ontraadt gebruik in de zwangerschap. Dulaglutide vervangt geen insuline en is niet bedoeld voor diabetes type 1 of diabetische ketoacidose.

Dulaglutide versus semaglutide en tirzepatide

Semaglutide (Ozempic) is een andere wekelijkse GLP-1-agonist bij diabetes type 2. In de directe vergelijking SUSTAIN 7 werden 1.201 volwassenen op metformine gerandomiseerd naar semaglutide 0,5 of 1 mg of dulaglutide 0,75 of 1,5 mg. Na 40 weken verlaagde semaglutide 1 mg het HbA1c met 1,8 punt tegenover 1,4 voor dulaglutide 1,5 mg, en het gewicht met 6,5 kg tegenover 3,0 kg. SUSTAIN 7 gebruikte de doses die toen bestonden; dulaglutide 3 en 4,5 mg kwamen er later bij.

Dulaglutide 1,5 mg diende ook als actief vergelijkingsmiddel voor nieuwere middelen. SURPASS-CVOT koos ervoor omdat was aangetoond dat het hart- en vaatincidenten vermindert: 13.299 volwassenen met diabetes type 2 en atherosclerotische hart- en vaatziekte werden gerandomiseerd naar tirzepatide of dulaglutide, zonder placebogroep; een hartinfarct, beroerte of cardiovasculair overlijden trad op bij 12,2% tegenover 13,1% (hazardratio 0,92; 95,3%-BI 0,83 tot 1,01), dus tirzepatide was niet inferieur, maar ook niet superieur. Overlijden door welke oorzaak ook, een secundaire uitkomst, kwam voor bij 8,6% tegenover 10,2%. Ook mazdutide is tegen dulaglutide getest, in DREAMS-2.

In REWIND had ongeveer twee op de drie deelnemers cardiovasculaire risicofactoren maar geen vastgestelde hart- en vaatziekte, zodat de studie ook iets zegt over mensen in een vroeger stadium; de Amerikaanse indicatie omvat beide groepen.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen Trulicity en Ozempic?

Beide zijn wekelijkse injecties met een GLP-1-receptoragonist bij diabetes type 2, van verschillende fabrikanten: Trulicity (dulaglutide) van Eli Lilly en Ozempic (semaglutide) van Novo Nordisk. Dulaglutide is een groot eiwit dat is opgebouwd rond een antistoffragment, semaglutide een peptide met een vetzuurketen. In de directe vergelijking SUSTAIN 7 verlaagde semaglutide 1 mg het HbA1c en het gewicht meer dan dulaglutide 1,5 mg: 1,8 tegenover 1,4 punt, en 6,5 tegenover 3,0 kg. Semaglutide is als Wegovy ook geregistreerd voor gewichtsbeheersing; dulaglutide niet.

Val je af van dulaglutide (Trulicity)?

Een beetje, maar het is geen afslankmiddel: Trulicity is alleen geregistreerd bij diabetes type 2. In de belangrijkste diabetesstudies verloren mensen met 1,5 mg tot ongeveer 3 kg, en in AWARD-11 verloren ze na 36 weken 3,1 kg met 1,5 mg en 4,7 kg met 4,5 mg. De middelen die wel voor gewichtsbeheersing zijn geregistreerd, gaven in hun belangrijkste obesitasstudies veel meer gewichtsverlies: 14,9% van het lichaamsgewicht met Wegovy en tot 20,9% met Mounjaro.

Verlaagt Trulicity de kans op een hartinfarct en beroerte?

Bij mensen met diabetes type 2 wel, in bescheiden mate. In REWIND werden 9.901 mensen van 50 jaar of ouder mediaan 5,4 jaar gevolgd: een hartinfarct, beroerte of cardiovasculair overlijden trad op bij 12,0% met dulaglutide 1,5 mg tegenover 13,4% met placebo: relatief gezien een 12% lager risico. De meeste deelnemers hadden risicofactoren en geen vastgestelde hartziekte. Het Amerikaanse label heeft een cardiovasculaire indicatie; in de EU staan de resultaten in de productinformatie.

Is Trulicity in Nederland verkrijgbaar en wordt het vergoed?

Ja, op recept. Trulicity is in Nederland geregistreerd als pennen van 0,75, 1,5, 3 en 4,5 mg, en de basisverzekering vergoedt het bij diabetes type 2 onder de voorwaarden van bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering. Voor gewichtsverlies is het niet geregistreerd. Wij verkopen geen dulaglutide.

Is dulaglutide een peptide zoals semaglutide?

Slechts gedeeltelijk. Het werkzame uiteinde is een aangepast GLP-1-peptide, maar elk van de twee ketens zit vast aan een Fc-fragment van een antilichaam, waardoor het een eiwit van ongeveer 63 kilodalton is dat in hamstercellen wordt gemaakt. Semaglutide en liraglutide zijn veel kleinere peptiden die hun lange werking danken aan een vetzuurketen die aan albumine bindt; dulaglutide dankt die juist aan het antistoffragment.

Is dulaglutide verboden in de sport?

Nee. GLP-1-receptoragonisten, dulaglutide inbegrepen, staan niet op de dopinglijst van WADA, die ook in de Nederlandse antidopingregels geldt. WADA volgt het gebruik van GLP-1-agonisten zoals semaglutide en tirzepatide, en bij de publicatie van de lijst voor 2027 in september 2026 bleef hun status ongewijzigd. Gemonitord worden is geen verbod. De Dopingwaaier van de Dopingautoriteit laat de actuele status van afzonderlijke geneesmiddelen zien.

Bewaren en hanteren

Bewaar volgens de productlabel-instructies en batchnotities. Gelyofiliseerde onderzoekspeptiden worden doorgaans droog, beschermd tegen licht en met schone laboratoriumtechniek gehanteerd.

Bronnen

Gecontroleerd aan de hand van deze bronnen op 28 oktober 2026.

Gerelateerde peptiden