Liraglutide

Herkomst en structuur

Liraglutide is een aangepaste kopie van GLP-1, een darmhormoon dat na een maaltijd vrijkomt en in het lichaam een halfwaardetijd van maar 1,5 tot 2 minuten heeft. Novo Nordisk verving het lysine op positie 34 door arginine en koppelde via een glutaminezuurbrug een vetzuur van 16 koolstofatomen, palmitinezuur, aan het lysine op positie 26. Door dat vetzuur bindt het molecuul aan albumine in het bloed en vormt het onder de huid clusters, zodat het langzaam wordt opgenomen, bestand is tegen de enzymen die het natuurlijke hormoon afbreken en een halfwaardetijd van ongeveer 13 uur heeft: lang genoeg voor één injectie per dag. De aminozuurvolgorde is voor 97% gelijk aan die van het natuurlijke hormoon. Novo Nordisk maakt de peptideketen in gist (Saccharomyces cerevisiae); de kopieën die in 2026 EU-breed zijn toegelaten, worden juist chemisch gesynthetiseerd.

Novo Nordisk ontwikkelde het onder de code NN2211. Het was de eerste GLP-1-agonist voor één injectie per dag; exenatide, de enige die eerder was goedgekeurd, werd twee keer per dag gespoten. Naast Victoza en Saxenda is liraglutide een van de twee werkzame stoffen in Xultophy, een vaste combinatie met het langwerkende insuline degludec bij diabetes type 2. De brutoformule is C172H265N43O51 en de molecuulmassa 3751 dalton.

Hoe het werkt

Liraglutide bindt aan de GLP-1-receptor en activeert die op dezelfde manier als het natuurlijke hormoon. In de alvleesklier verhoogt het de insulineafgifte en verlaagt het glucagon alleen als de bloedglucose hoog is; daarom geeft het op zichzelf zelden een te lage bloedsuiker. Daarnaast vertraagt het de maaglediging.

Het gewichtsverlies komt van minder eten, niet van meer verbranden: volgens het Amerikaanse label verhoogt liraglutide het energieverbruik over 24 uur niet. GLP-1-receptoren zitten in hersengebieden die de eetlust regelen, en in dierstudies bereikte liraglutide er een aantal van, waaronder de hypothalamus; welke gebieden het effect op de eetlust veroorzaken, is niet vastgesteld.

Is liraglutide goedgekeurd?

Ja. Liraglutide is sinds 2009 in de EU en sinds 2010 in de VS een geregistreerd geneesmiddel, eerst alleen van Novo Nordisk en inmiddels ook van andere fabrikanten.

In Nederland is het uitsluitend op recept verkrijgbaar. Naast Victoza en Saxenda noemt het Farmacotherapeutisch Kompas Nevolat (Zentiva), Diavic en Byesilor (Sun Pharmaceutical), Diavorin en Vobexoryn (Pharmamedic) en generieke liraglutidepennen. De basisverzekering vergoedt liraglutide alleen onder de voorwaarden van bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering.

Liraglutide die als onderzoeksstof wordt verkocht, is niet een van deze geneesmiddelen. Het heeft geen handelsvergunning, wordt niet onder een geneesmiddelenvergunning gemaakt en mag niet bij mensen worden gebruikt. De goedkeuringen hieronder gaan alleen over de geregistreerde producten.

• EU, Novo Nordisk: Victoza geregistreerd op 30 juni 2009 voor diabetes type 2, sinds 2019 ook voor kinderen vanaf 10 jaar; de LEADER-resultaten staan in de productinformatie, maar verlaging van het cardiovasculaire risico is in de EU geen aparte indicatie. Saxenda geregistreerd op 23 maart 2015 voor gewichtsbeheersing bij volwassenen met een BMI van 30 of hoger, of 27 of hoger met een gewichtsgerelateerde aandoening; in 2021 uitgebreid naar jongeren vanaf 12 jaar (boven 60 kg) en in 2025 naar kinderen van 6 tot 12 jaar (minstens 45 kg).
• EU-kopieën: op 15 juli 2026 liet de Europese Commissie Ablymico (een kopie van Saxenda) en Liraglutide STADA (een kopie van Victoza) van STADA in de hele EU toe. Het EMA noemt ze hybride geneesmiddelen, omdat de werkzame stof chemisch wordt gemaakt en niet in levende cellen.
• VS: Victoza goedgekeurd op 25 januari 2010, in augustus 2017 ook ter verlaging van ernstige cardiovasculaire voorvallen bij volwassenen met diabetes type 2 en vastgestelde hart- en vaatziekte, en in juni 2019 voor kinderen vanaf 10 jaar. Saxenda goedgekeurd op 23 december 2014 en in december 2020 voor jongeren vanaf 12 jaar; het Amerikaanse label dekt geen jongere kinderen. De FDA keurde in december 2024 de eerste generieke Victoza goed (Hikma) en in augustus 2025 de eerste generieke Saxenda (Teva); er zijn er sindsdien meer bijgekomen.

Wat het onderzoek laat zien

Liraglutide doorliep twee fase 3-programma's, LEAD bij diabetes type 2 en SCALE bij gewichtsbeheersing, gevolgd door de cardiovasculaire uitkomststudie LEADER en aparte studies bij kinderen en jongeren. Het waren gerandomiseerde studies tegen placebo of een ander diabetesmiddel, grotendeels gefinancierd door Novo Nordisk; STEP 8 vergeleek het openlijk met semaglutide. De belangrijkste resultaten:

• LEAD-3 Mono (Lancet 2009): 746 mensen met beginnende diabetes type 2; na 52 weken daalde het HbA1c met 0,84 en 1,14 procentpunt bij 1,2 en 1,8 mg per dag, tegenover 0,51 met het sulfonylureumderivaat glimepiride.
• LEADER (NEJM 2016): 9.340 mensen met diabetes type 2 en een hoog cardiovasculair risico, mediaan 3,8 jaar gevolgd; overlijden door hart- en vaatziekte, een niet-fataal hartinfarct of een niet-fatale beroerte bij 13,0% met liraglutide tegenover 14,9% met placebo (hazardratio 0,87; 95%-BI 0,78 tot 0,97). Cardiovasculaire sterfte 4,7% tegenover 6,0% (hazardratio 0,78) en sterfte door alle oorzaken 8,2% tegenover 9,6% (hazardratio 0,85).
• SCALE Obesity and Prediabetes (NEJM 2015): 3.731 volwassenen zonder diabetes met een BMI van minstens 30, of 27 bij hoge bloeddruk of afwijkende bloedvetten; na 56 weken −8,4 kg met liraglutide 3,0 mg tegenover −2,8 kg met placebo. 63,2% verloor minstens 5% van het gewicht (placebo 27,1%) en 33,1% meer dan 10% (placebo 10,6%).
• STEP 8 (JAMA 2022): 338 volwassenen met overgewicht of obesitas zonder diabetes; na 68 weken −6,4% met dagelijks liraglutide 3,0 mg tegenover −15,8% met wekelijks semaglutide 2,4 mg, en 27,6% stopte voortijdig met liraglutide, om welke reden dan ook, tegenover 13,5% met semaglutide.
• Kinderen en jongeren: aparte placebogecontroleerde studies bij 10- tot en met 16-jarigen met diabetes type 2, bij jongeren met obesitas (SCALE Teens) en bij kinderen van 6 tot 12 jaar met obesitas (SCALE Kids) vormen de basis voor de indicaties bij kinderen hierboven.

Bijwerkingen en waarschuwingen

De meeste bijwerkingen zitten in het maag-darmkanaal en treden op tijdens het opbouwen van de dosis. In vijf placebogecontroleerde studies waarin 3.384 volwassenen Saxenda kregen, meldde 39,3% misselijkheid tegenover 13,8% met placebo, 20,9% diarree tegenover 9,9%, 19,4% obstipatie tegenover 8,5% en 15,7% braken tegenover 3,9%. In totaal stopte 9,8% voortijdig vanwege bijwerkingen, tegenover 4,3% met placebo.

De productinformatie waarschuwt voor acute pancreatitis; galstenen en galblaasontsteking (galstenen bij 2,2% tegenover 0,8% in de Saxenda-studies, meestal behandeld door de galblaas te verwijderen); nierschade door uitdroging na braken of diarree; een te lage bloedsuiker in combinatie met insuline of een sulfonylureumderivaat; ernstige allergische reacties; en een snellere hartslag in rust, gemiddeld 2 tot 3 slagen per minuut. Zowel het Farmacotherapeutisch Kompas als het Amerikaanse label adviseert te stoppen als de hartslag in rust blijvend verhoogd is. Omdat liraglutide de maaglediging vertraagt, waarschuwt het Amerikaanse label ook voor het inademen van maaginhoud tijdens narcose of diepe sedatie.

Liraglutide veroorzaakte schildklier-C-celtumoren bij ratten en muizen; of dat bij mensen gebeurt, is onbekend. De Amerikaanse labels dragen een kaderwaarschuwing en sluiten mensen uit met een persoonlijke of familiaire voorgeschiedenis van medullair schildkliercarcinoom of MEN 2; het Farmacotherapeutisch Kompas vraagt om voorzichtigheid bij schildklieraandoeningen. Het Amerikaanse Saxenda-label schrapte zwangerschap in mei 2025 als contra-indicatie, maar zegt nog steeds te stoppen zodra een zwangerschap wordt vastgesteld, en verwijderde in februari 2026 de waarschuwing voor suïcidaal gedrag en suïcidale gedachten. Het Farmacotherapeutisch Kompas ontraadt gebruik tijdens de zwangerschap.

Liraglutide versus semaglutide

Semaglutide is de opvolger van liraglutide bij Novo Nordisk: dezelfde albuminebindende aanpak, verder doorgevoerd, zodat één injectie per week er zeven vervangt. In STEP 8, de enige directe vergelijking bij gewichtsbeheersing, gaf semaglutide na 68 weken meer dan twee keer zoveel gewichtsverlies (−15,8% tegenover −6,4%), en 70,9% tegenover 25,6% van de deelnemers verloor minstens 10%. Maag-darmbijwerkingen kwamen bij beide middelen ongeveer even vaak voor (84,1% tegenover 82,7%), maar twee keer zoveel mensen stopten voortijdig met liraglutide (27,6% tegenover 13,5%).

Liraglutide heeft wel eigen troeven: een staat van dienst die teruggaat tot 2009, een EU-indicatie voor gewichtsbeheersing bij kinderen vanaf 6 jaar en generieke versies aan beide kanten van de Atlantische Oceaan.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen Victoza en Saxenda?

Ze bevatten hetzelfde molecuul. Victoza is geregistreerd voor diabetes type 2 en de pen gaat tot een lagere maximale dosis; Saxenda is geregistreerd voor gewichtsbeheersing en de pen gaat tot een hogere dagdosis. De Amerikaanse labels raden af twee liraglutideproducten tegelijk te gebruiken, en het Saxenda-label ook om het te combineren met een andere GLP-1-agonist.

Werkt liraglutide net zo goed als semaglutide?

Voor gewicht niet. In STEP 8, de enige directe vergelijking, verloren volwassenen in 68 weken 6,4% van hun lichaamsgewicht met dagelijks liraglutide tegenover 15,8% met wekelijks semaglutide, en meer mensen stopten voortijdig met liraglutide. Liraglutide wordt elke dag gespoten, semaglutide één keer per week.

Bestaat er een generieke liraglutide?

Ja. In Nederland noemt het Farmacotherapeutisch Kompas naast Victoza en Saxenda ook Nevolat, Diavic, Byesilor, Diavorin, Vobexoryn en generieke liraglutidepennen. In juli 2026 kwamen er met Ablymico en Liraglutide STADA twee EU-brede kopieën bij. In de VS zijn sinds december 2024 generieke versies van Victoza goedgekeurd en sinds augustus 2025 van Saxenda. Ook de kopieën zijn receptgeneesmiddelen.

Is liraglutide legaal in Nederland?

Als geneesmiddel wel, op recept: Victoza, Saxenda en de generieke versies zijn in Nederland geregistreerd, worden door de apotheek afgeleverd op voorschrift van een arts en worden onder voorwaarden vergoed uit de basisverzekering. Liraglutide die als onderzoeksmateriaal wordt verkocht, is geen geregistreerd geneesmiddel. Het mag niet voor gebruik bij mensen worden verkocht of aangeprezen, en het is niet hetzelfde als een pen uit de apotheek, waarvan dosis en kwaliteit onder farmaceutische regels vastliggen.

Is liraglutide verboden in de sport?

Nee. GLP-1-agonisten, liraglutide inbegrepen, staan niet op de dopinglijst van WADA, die ook in de Nederlandse antidopingregels geldt. De Dopingwaaier van de Dopingautoriteit laat de actuele status van afzonderlijke geneesmiddelen zien.

Bewaren en hanteren

Bewaar volgens de productlabel-instructies en batchnotities. Gelyofiliseerde onderzoekspeptiden worden doorgaans droog, beschermd tegen licht en met schone laboratoriumtechniek gehanteerd.

Bronnen

Gecontroleerd aan de hand van deze bronnen op 28 oktober 2026.